Wat is Fairchain, en waarom staat het op onze verpakking?

Het korte antwoord: Fairchain betekent dat de mensen die de thee telen en plukken er fatsoenlijk van kunnen leven, onder goede omstandigheden werken, en dat er wordt omgekeken naar hun omgeving — de natuur waarin geteeld wordt en de gemeenschap eromheen.

De manier waarop dat wordt bereikt is minder bekend, en het is precies het punt: er moet een groter deel van de waarde in het land van herkomst blijven. Hieronder leggen we uit waarom dat twee kanten van hetzelfde verhaal zijn.

Waarom een eerlijke prijs alleen niet genoeg is

Stel je koopt thee en betaalt de boer een nette prijs voor zijn blad. Netjes gedaan, zou je zeggen.

Maar denk even door. Dat blad gaat vervolgens de grens over. Het wordt elders gekeurd, geblend, verpakt, van een merk voorzien en verkocht. Al die stappen voegen waarde toe, en die waarde ontstaat allemaal buiten het land waar de thee groeide. Van wat jij uiteindelijk in de winkel betaalt, komt maar een klein deel ooit terug bij de mensen die het werk in het veld deden.

Een eerlijke prijs aan de poort lost dat niet op. Het maakt de eerste schakel iets minder oneerlijk en laat de rest van de keten ongemoeid.

Wat Fairchain daaraan verandert

Het uitgangspunt is dat de opbrengst eerlijk verdeeld wordt over álle schakels — boer, verwerking, verpakking, verkoop — en niet alleen over de laatste.

Dat betekent in de praktijk dat zoveel mogelijk stappen in het land van herkomst zelf gebeuren. Niet alleen telen en plukken, maar ook verwerken en verpakken. Daardoor blijft er meer geld achter waar de thee vandaan komt, en ontstaat er werk dat verder reikt dan het veld.

Het is dus geen doel op zich dat er ter plaatse verpakt wordt. Het is het middel waarmee er genoeg overblijft om mensen fatsoenlijk te betalen.

Wat dat betekent voor de mensen zelf

Loon waar je van kunt leven. Niet alleen een minimumloon, maar het uitzicht op een leefbaar loon bij een volledige werkweek. Dat is een wezenlijk verschil: een minimumloon is een ondergrens, een leefbaar loon is genoeg om van rond te komen.

Werkomstandigheden die kloppen. Vaste afspraken in plaats van dagkoersen, en werk dat het hele jaar door bestaat en niet alleen in het plukseizoen.

Kennis die blijft. Training waarmee boeren hun oogst kunnen verbeteren en hun inkomen kunnen spreiden, zodat ze niet volledig afhankelijk zijn van één gewas en één afnemer.

Oog voor de omgeving. De grond waarop geteeld wordt en de gemeenschap eromheen horen erbij. Een keten die de bodem uitput of het dorp leegtrekt is op termijn voor niemand eerlijk, ook niet voor de koper.

De familie achter onze Darjeeling

Dit is voor ons geen theorie. Al onze Darjeelings kopen we rechtstreeks in bij de tuin, zonder tussenhandel.

Het is een familiebedrijf aan de voet van de Himalaya, in het Mirik-gebied van Darjeeling. Dalchand Saria kocht de tuin in 1953. Zijn zoon Shiv en diens zoon Hrishikesh runnen het bedrijf inmiddels samen — de derde generatie, met Hrishikesh en zijn vrouw aan het roer.

Ze beheren twee tuinen die niet verschillender kunnen zijn. Gopaldhara ligt hoog, tussen de 1.700 en 2.100 meter, waar de thee traag groeit in koele lucht en het blad zijn concentratie krijgt. Rohini ligt juist laag, tussen 450 en 900 meter, en is de jongste tuin van Darjeeling: vanaf 1994 volledig herplant met geselecteerde struiken. Dezelfde familie, dezelfde zorg, en twee compleet verschillende theeën.

Als je rechtstreeks bij zulke mensen koopt, weet je niet alleen wat je drinkt. Je weet ook wie er beter van wordt.

Wat de Ethical Tea Partnership daaraan toevoegt

De tuinen waar onze thee vandaan komt vallen onder het programma van de Ethical Tea Partnership. Dat is geen keurmerk maar een organisatie die sinds 1997 in de theesector werkt, actief in onder meer India, Sri Lanka, Indonesië, Kenia, Malawi en Rwanda.

Het programma toetst aan de Base Code van het Ethical Trading Initiative: lonen, werktijden, kinderarbeid en het recht van werkenden om zich te organiseren. Daarnaast wordt er gekeken naar waterverbruik en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

Ze werken aan drie dingen tegelijk: een fatsoenlijk inkomen, gelijkwaardige en veilige gemeenschappen, en een sector zonder ontbossing die bestand is tegen klimaatverandering. Dat is precies waarom wij het noemen — het gaat niet alleen over geld, maar ook over de plek en de mensen eromheen.

Waarom wij dit geen keurmerk noemen

Hier moeten we eerlijk zijn, en dat doen we liever zelf dan dat je het ergens anders leest.

Fairtrade is een gecertificeerd keurmerk met onafhankelijke controle: er is een organisatie die naleving toetst. Fairchain werkt anders. Het is een manier van werken en een beweging, geen certificering met dezelfde onafhankelijke toetsing daarachter. Ook de Ethical Tea Partnership is nadrukkelijk geen certificeerder — die werkt met programma's, monitoring en training, en staat naast keurmerken als Fairtrade en Rainforest Alliance in plaats van in de plaats daarvan.

Fairtrade zelf plaatst kanttekeningen bij het Fairchain-model. Hun bezwaar komt erop neer dat verwerken in het land van herkomst op zichzelf nog geen garantie is dat de boer er beter van wordt — daar zijn ook prijsafspraken en organisatie voor nodig. En dat het model het best werkt bij thee van één herkomst, minder bij grote melanges.

Dat vinden wij een redelijk punt. We noemen Fairchain daarom wat het is: een manier van werken waar we in geloven, geen stempel dat alles afdekt.

Wat het niet betekent

Fairchain zegt niets over hoe de thee smaakt. Een eerlijke keten kan matige thee opleveren en een oneerlijke keten uitstekende. Wij kiezen onze thee eerst op smaak en daarna op herkomst — in die volgorde, want een thee die je niet lekker vindt drink je toch niet op.

Het zegt ook niets over de manier van telen. Dat zijn twee verschillende vragen: hoe de opbrengst verdeeld wordt, en hoe er geteeld wordt.

Waarom wij het toch noemen

Omdat het een van de weinige dingen is waarop je als kleine theewinkel echt kunt kiezen.

Wij kunnen niet concurreren op prijs met een supermarkt, en niet op volume met een groothandel. Wat we wel kunnen is bepalen bij wie we kopen en onder welke voorwaarden. Dat is een kleine keuze op wereldschaal en een betekenisvolle op onze schaal.

En er komen meer labels bij dan er verdwijnen. Als alles een keurmerk heeft, zegt geen enkel keurmerk nog iets. Daarom vinden we de vraag wie wordt hier beter van nuttiger dan de vraag welk logo staat erop. Het eerste is te controleren met een paar concrete vragen. Het tweede is een plaatje op een verpakking.

Onze tip: vraag het gewoon. Bij ons, of bij elke andere theeverkoper. Wie zijn keten kent, vertelt er graag over. Wie eromheen draait, zegt daar ook iets mee.

Geschreven door Arnoud, theesommelier bij Ave Teas.